Experiment Brede geldstroom 

 

Waarom het experiment Brede geldstroom voor meer handelingsruimte?

In ‘Doen wat nodig is’ heeft u kunnen lezen dat we voorwaarden willen creëren in de Inclusieve Wijken om maatwerk en integrale ondersteuning (met zo min mogelijk bureaucratische drukte) voor elkaar te krijgen. De huidige financiële verkokering is een belangrijk aandachtspunt in deze. 

Wij willen met de City Deal zoveel mogelijk toewerken naar het ontschotten van financiële kokers op gemeentelijk niveau binnen het sociaal domein. We willen toe naar één geldstroom en deze koppelen aan de Inclusieve Wijk. En deze waar mogelijk laten beheren door het wijkteam, zodat het wijkteam meer handelingsruimte ervaart. Daarnaast identificeren we ‘systeem-problemen’ (op het niveau van inkoop, beleid en geld) en agenderen deze lokaal en op landelijk niveau. Op dit veel omvattende onderwerp – het raakt veel afdelingen binnen een gemeente – is een werkgroep actief onder leiding van Jonas Onland van de gemeente Eindhoven.

Variëteit      

Per City Deal-gemeente varieert momenteel de invulling van de brede geldstroom. Een en ander is afhankelijk van de lokale (politieke) situatie en de gekozen uitvoerings-praktijk. Zo zorgen de diverse positioneringen van de wijkteams (bijvoorbeeld wel of geen onderdeel van de gemeentelijke organisatie) voor een verschil in de mate waarin besluiten over de uitgaven worden gedelegeerd of gemandateerd. Sommige gemeenten kiezen ervoor de budgetverantwoordelijkheid te delegeren aan de wijkteams, anderen niet. Essentieel is dat de financiële verkokering wordt opgeheven en dat de wijkteams hun interventies integraal afwegen en niet gehinderd worden door de verschillende potjes.


Huidige stand van zaken


Eindhoven

Gemeente Eindhoven werkt aan de doorontwikkeling van hun wijkdashboard, waarmee o.a. de generalisten uit het WIJ-team Stratum inzicht krijgen in de financiële waarde van hun caseload en wijk. Daarnaast wil Eindhoven dat het samenvoegen van middelen voor het sociaal en ruimtelijk domein uit uitgangspunt wordt voor de brede geldstroom in hun Inclusieve Wijk. Daarbij gaan zij bekijken hoe er vanuit de landelijke verdeelmodellen gekomen kan worden tot objectieve wijkbudgetten.

Enschede

Enschede heeft een flexibel budget van €200.000 beschikbaar gesteld aan het wijkteam van de Inclusieve Wijk. De opzet van het maatwerkbudget uit de gemeente Zaanstad heeft hiervoor als leidraad gefungeerd. De besteding ervan door het wijkteam wordt nu door de gemeente gevolgd als onderdeel van het experiment. Er wordt gewerkt aan een businessplan waarmee zonder schotten en op voorspraak van het wijkteam geïnvesteerd kan worden in bijvoorbeeld laagdrempelige ondersteuning en activiteiten dichtbij, bij de speeltuin of sportvereniging. Oftewel daar waar de verwachting is dat het maatschappelijk beter is en zwaardere zorg voorkomt.

Leeuwarden

Leeuwarden werkt met een integraal wijkbudget waarmee het wijkteam niet meer hoeft na te denken binnen welk domein een huishouden past. Het gaat binnen Oud Oost om ca. € 30 miljoen. Afgelopen mei is een resultaatvolgend budget geïntroduceerd waarbij het mogelijk wordt voor de wijkteams om per huishouden maatwerk toe te passen. Het resultaatvolgend budget kan gezien worden als een optimaal maatwerkmodel vanuit de gemeente. Het zit tussen PGB en zorg in natura in. Het kan op een huishouden worden verstrekt en valt niet onder 1 domein zijnde jeugd, Wmo of participatie. Tevens kan het soms afwijken van de huidige inkoop en omdat er met de bewoner het maatwerk afgesproken wordt, volgt er geen beschikking meer. Het ondersteuningsplan is het uitgangspunt en hierdoor gaat het proces sneller. Maandelijks worden de uitgaven gedeeld met het wijkteam, zodat zij inzicht hebben in waar de meeste uitgaven naar toe gaan en op basis daarvan integrale keuzes kunnen maken.

Utrecht

Gemeente Utrecht heeft er niet voor gekozen om de toegang tot uitkeringen aan de buurtteams toe te voegen, maar zorgt dat expertise wordt aangehaakt aan de buurtteams. Zo zijn medewerkers van Werk & Inkomen intussen aangehaakt aan het team. Er is hard gewerkt aan de doorontwikkeling van data, waardoor op gezinsniveau inzicht in  (zorg)producten en geld mogelijk is in de Inclusieve Wijk. Verder werkt de gemeente met verwijsbrieven, niet meer met beschikkingen. Het Buurtteam Ondiep Pijlsweerd krijgt in de volgende fase van het project zicht in de kosten. Op dit moment is de gemeente druk met het uitwerken van het raadsvoorstel OMO-aanpak (Onconventionele Maatwerk Oplossingen) d.m.v. een flexibel OMO-fonds (€500.000). Met dit fonds kunnen maatwerkoplossingen gefinancierd worden die binnen het bestaande systeem niet te financieren zijn. De dekking voor dit budget is gevonden in het Decentralisatiefonds Sociaal Domein.

Zaanstad

Gemeente Zaanstad is momenteel bezig met het implementatieplan van het vastgestelde ontkokerde minimabeleid. De ontschotte minimaregeling wordt gezien als follow up van het maatwerkbudget, waar de gemeente de afgelopen periode mee heeft geëxperimenteerd. Onderaan deze pagina kunt u meer lezen over het maatwerkbudget. Daarnaast is Zaanstad bezig om de 10  “duurste” gezinnen in beeld te brengen en daar door middel van een integrale aanpak te kijken of de inzet van zorg effectiever (en daarmee kostenbewuster) ingezet kan worden. Net als in Enschede daagt de gemeente hun sociale wijkteams uit om te kijken of zonder schotten geïnvesteerd kan worden in bijvoorbeeld laagdrempelige ondersteuning in activiteiten dichtbij de speeltuin, sociaal wijk- en/of jeugdteam, sportverenigingen etc. Oftewel daar waar de verwachting is dat het maatschappelijk beter is en zwaardere zorg voorkomt.

 Zicht krijgen op omvang


Allereerst is het van belang om zicht te krijgen op de huidige gemeentelijke geldstromen die binnen de Inclusieve Wijk omgaan. Per stad wordt hard gewerkt aan inzage in de hoogte van budgetten (denk aan Wmo, Jeugd, Participatie-gelden, sport en welzijn) die samenkomen in de Inclusieve Wijk.  

Het blijkt een behoorlijke opgave om alle regelingen, kosten en aantallen in beeld te krijgen, maar het totaalbeeld opent ogen. Nieuw inzicht hierbij is met name de omvang van de maatwerkvoorzieningen in de wijk. 

In Leeuwarden in de Inclusieve Wijk Oud Oost (12.544 inwoners) wordt bijvoorbeeld per jaar zo'n 30 miljoen door de gemeente geïnvesteerd in alle vormen van ondersteuning. Dit is zo'n 15 tot 20% van het totaal budget voor het sociaal domein van de gemeente Leeuwarden. Hiervan blijkt ca. 10 miljoen beïnvloedbaar door het wijkteam.  

Samenwerking Zorgverzekeraars


Zowel gemeenten als verzekeraars investeren via meerdere interventies in de wijk. Mooi zou zijn wanneer er gezamenlijk meer rendement gehaald kan worden uit de financiering van de ondersteuning vanuit de verschillende wetten op het terrein van zorg en ondersteuning. 

Hiervoor is volgens ons inzicht nodig in elkaars investeringen in de wijk. Eindhoven heeft met Coöperatie VGZ een eigen monitorsysteem weten te bouwen, waarbij de aantallen en kosten van gemeentelijke maatwerkvoorzieningen (Wmo,  jeugd, participatiewet) en de zorgconsumptie van Zvw en Wlz op wijkniveau gepresenteerd en geanalyseerd kunnen worden. De monitor maakt het mogelijk om gegevens op wijk(team)niveau te ontsluiten, waardoor ook de ontwikkelingen in aantallen en kosten t.a.v. maatwerkvoorzieningen per wijkteam gevolgd en geanalyseerd kunnen worden.

Samen met het ministerie van VWS bekijken wij hoe we de wens om naar meer structurele transparantie te komen kunnen operationaliseren.

Evaluatie Maatwerkbudget Zaanstad

In 2015 startte de gemeente Zaanstad met de pilot ‘budget maatwerkondersteuning’, bedoeld voor mensen die in armoede dreigen te raken of kortdurende ondersteuning nodig hebben. Bijvoorbeeld om een borg voor een nieuwe woning te voldoen of om een betalingsachterstand bij de zorgverzekeraar weg te nemen. Op de langere termijn zou de ondersteuning ook moeten bijdragen aan het vergroten van de maatschappelijke participatie. Deelnemers krijgen toegang tot het budget via de sociale wijkteams en jeugdteams. 

Het Verwey-Jonker Instituut en Slim Beleid evalueerden de werking van de pilot. Wat is het effect van het maatwerkbudget en onder welke voorwaarden werkt het? Daarbij is gekeken naar de effecten op korte termijn: heeft het budget de deelnemer geholpen met zijn probleem? En of het budget op langere termijn ervoor zorgde dat deelnemers beter ‘mee konden doen’ met de maatschappij. Twintig casussen zijn op deze manier minutieus in kaart gebracht. Van tien casussen is berekend wat de maatschappelijke kosten zouden zijn geweest zonder de inzet van het maatwerkbudget.

Rapport Evaluatie pilot Maatwerkbudget Zaanstad